ಮಗುವಿಗೆ ಜ್ವರ, ಕುತ್ತಿಗೆ ಬಿಗಿತ ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ನಿದ್ರೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಕಾಯಬೇಡಿ: ತಕ್ಷಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆತನ್ನಿ

ಬೆಂಗಳೂರು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5, 2026: ತೀವ್ರ ತಲೆನೋವಿನೊಂದಿಗೆ ಜ್ವರ ಬಂದಾಗ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಂಗಾರು ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ “ವೈರಲ್ ಜ್ವರ” ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಜ್ವರದ ಜೊತೆಗೆ ಕುತ್ತಿಗೆ ಬಿಗಿತ, ಪದೇಪದೇ ವಾಂತಿ, ಗೊಂದಲ ಅಥವಾ ಅಸಹಜವಾದ ಅತಿಯಾದ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಅದು ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ನ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಮಯವನ್ನು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವೈಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನ ಮೆಡಿಕವರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ನ್ಯೂರೋಸರ್ಜರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪೈನ್ ಸರ್ಜರಿಯ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾದ ಡಾ. ಆನಂದ್ ವಿ.ಕೆ. ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್ ಎಂದರೆ ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ಬೆನ್ನುಹುರಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಉರಿಯೂತ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ವೈರಸ್‌ಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೈರಲ್ ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್ ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್ ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಸುಮಾರು ಆರು ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮೃತಪಟ್ಟರೆ, ಬದುಕುಳಿದ ಐದು ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಗಂಭೀರ ತೊಂದರೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿರುವ ಕ್ಷಯರೋಗ (TB) ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 25 ಲಕ್ಷ ಜನರು ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರತಿ ಮೂರು ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವು ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಗುವಿನದ್ದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳ ಕುರಿತು ನಡೆಸಲಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆಧಾರಿತ ನಿಗಾದಲ್ಲಿ, ನ್ಯುಮೋಕಾಕಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್ ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.

ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ವಯಸ್ಕರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಜ್ವರ, ಕುತ್ತಿಗೆ ಬಿಗಿತ, ತಲೆನೋವು, ಗೊಂದಲ, ಬೆಳಕನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದಿರುವುದು, ವಾಕರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಂತಿ ಪ್ರಮುಖ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ನಂತರ ಸೆಳೆತ (seizures) ಕೂಡ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಇರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪೋಷಕರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು:

• ಮಗು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಎಬ್ಬಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವುದು
• ಕಿರಿಕಿರಿ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲವಾದ, ನಿರಂತರ ಅಳು
• ಸರಿಯಾಗಿ ಹಾಲು ಅಥವಾ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸದಿರುವುದು
• ಮಗುವಿನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಮೃದುವಾದ ಭಾಗ (fontanelle) ಉಬ್ಬಿರುವುದು

ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು (bloodstream infection) ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳು ತಣ್ಣಗಾಗುವುದು, ವೇಗವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಒತ್ತಿದಾಗ ಮಾಸದ ಚರ್ಮದ ದದ್ದು ಸೇರಿವೆ. ಇದು ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.

“ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯವೆಂದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಳಂಬ. ಕುಟುಂಬದವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ವರದ ಔಷಧಿ ನೀಡಿ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಕುತ್ತಿಗೆ ಬಿಗಿತ, ಗೊಂದಲ ಅಥವಾ ಮಗು ಅಸಹಜವಾಗಿ ಅತಿಯಾದ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಅಥವಾ ಹಾಲು/ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಹತ್ತಿರದ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕು,” ಎಂದು ಡಾ. ಆನಂದ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಏಕೆ ತ್ವರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮುಖ್ಯ?

ವೈದ್ಯರು ಬೆನ್ನುಹುರಿಯಿಂದ ದ್ರವವನ್ನು ತೆಗೆದು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್ ಅನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಲಂಬಾರ್ ಪಂಕ್ಚರ್ (lumbar puncture) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್ ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ನ ಅನುಮಾನವಿದ್ದರೆ, ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಬರುವ ಮೊದಲೇ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ್ಯಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.

ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರವೂ ಕೆಲವು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣ ದೋಷ, ಸೆಳೆತ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಅಥವಾ ನೆನಪು, ಮಾತು ಹಾಗೂ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರವಣ ಪರೀಕ್ಷೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಮುಂದುವರಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.

ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ

ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಲಸಿಕೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (Universal Immunisation Programme) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ Hib ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಪೆಂಟಾವ್ಯಾಲೆಂಟ್ ಲಸಿಕೆ ಮತ್ತು ನ್ಯುಮೋಕಾಕಲ್ ಕಾಂಜುಗೇಟ್ ಲಸಿಕೆ (PCV) ಸೇರಿವೆ. PCV ಲಸಿಕೆಯನ್ನು 2021ರಿಂದ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೆನಿಂಗೋಕೋಕಲ್ ಲಸಿಕೆಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿವೆ.

“ನಿಮ್ಮ ಮಗುವಿನ ನಿಗದಿತ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ವಯಸ್ಕರು ಹಾಗೂ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳುವವರು ಅಥವಾ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಯಾಣಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲಸಿಕೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು,” ಎಂದು ಡಾ. ಆನಂದ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್ ಇದ್ದರೆ

ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು:

• ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಉದ್ದೇಶದ ಆ್ಯಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು
• ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೈಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ತೊಳೆಯಬೇಕು
• ರೋಗಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಪ್, ತಟ್ಟೆ-ಚಮಚಗಳು ಅಥವಾ ಟೂತ್‌ಬ್ರಶ್‌ಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.